Czy 8 godzin pracy to już przeszłość? Rusza polski eksperyment, który może zmienić rynek pracy

• 90 firm i instytucji przetestuje skrócony czas pracy – łącznie obejmie to ponad 5 tysięcy pracowników.
• Od stycznia 2026 roku zatrudnieni będą pracować krócej o 10%, a później o 20%, z pełnym wynagrodzeniem.
• Rząd chce sprawdzić, czy krótszy tydzień pracy może zwiększyć efektywność i poprawić jakość życia pracowników w Polsce.

Zasady pilotażu są proste, choć jego konsekwencje mogą być ogromne. Wybrane przedsiębiorstwa i instytucje mają rok na przetestowanie krótszego tygodnia pracy.
Od stycznia do czerwca 2026 r. pracownicy będą pracować o 10 procent krócej, a w drugiej połowie roku – o 20 procent mniej, zachowując pełne wynagrodzenie. Oznacza to, że w wielu firmach piątek może stać się dniem wolnym lub skróconym.

Co ważne – uczestnicy programu nie mogą w tym czasie obniżyć pensji ani redukować zatrudnienia poniżej 90 procent stanu wyjściowego. To zabezpieczenie ma sprawić, że pilotaż nie stanie się pretekstem do cięć, lecz rzeczywistym testem efektywności.

Kto przetestuje krótszy tydzień pracy?

Zainteresowanie projektem było ogromne – zgłosiło się prawie dwa tysiące podmiotów. Ostatecznie ministerstwo wybrało dziewięćdziesiąt firm i instytucji, które otrzymają w sumie blisko 50 milionów złotych wsparcia, średnio po pół miliona złotych na podmiot.

Największą grupę stanowią instytucje publiczne i samorządowe – urzędy, szkoły, ośrodki kultury czy jednostki służby zdrowia. To one będą pierwsze, które sprawdzą, jak skrócony czas pracy wpływa na organizację i efektywność.
W tej grupie znalazły się głównie średnie i małe organizacje, choć nie zabrakło kilku dużych podmiotów publicznych.

Wśród firm prywatnych pilotaż obejmie dwadzieścia przedsiębiorstw z takich branż jak IT, budownictwo, transport, finanse czy handel. Najmniej uczestników pochodzi z sektora przemysłowego – zaledwie czternaście firm związanych z produkcją, energetyką i rolnictwem.

Ten rozkład nie jest przypadkowy. Rząd chciał przetestować różne modele w środowiskach o odmiennych rytmach pracy. Ale nie brakuje głosów krytycznych, że nadreprezentacja instytucji publicznych może zaburzyć obraz – tam, gdzie nie ma presji zysku, łatwiej o eksperymenty.

Czy krótszy czas pracy się opłaca?

Zwolennicy projektu przekonują, że skrócenie tygodnia pracy to nie fanaberia, ale konieczność.
Wskazują na przykłady z zagranicy – zwłaszcza z Islandii, Wielkiej Brytanii i Japonii – gdzie czterodniowy tydzień pracy przyniósł zaskakująco dobre rezultaty: wzrost produktywności, mniejszą liczbę zwolnień lekarskich, większe zadowolenie pracowników i poprawę zdrowia psychicznego.

Podobny efekt ma przetestować polski rząd.
Jeśli okaże się, że krótszy czas pracy nie obniża efektywności, może to otworzyć drogę do systemowych zmian w Kodeksie pracy. W praktyce – do tego, by w przyszłości Polacy pracowali krócej bez utraty zarobków.

Pracodawcy patrzą jednak na projekt z mieszanką ciekawości i obaw. Krótszy czas pracy przy tych samych pensjach to de facto wzrost kosztu jednej godziny pracy. W wielu firmach – szczególnie produkcyjnych czy usługowych – będzie to wymagało reorganizacji procesów, a czasem także zatrudnienia dodatkowych osób.

Rok próby

Pilotaż ruszy oficjalnie 1 stycznia 2026 roku i potrwa dwanaście miesięcy.
W tym czasie ministerstwo ma monitorować efekty – nie tylko po stronie firm, ale też pracowników. Sprawdzane będą m.in. poziom stresu, produktywność, rotacja, liczba zwolnień chorobowych i satysfakcja z pracy.

Po zakończeniu eksperymentu dane zostaną zebrane w szczegółowym raporcie, który ma być gotowy do maja 2027 roku. To na jego podstawie rząd zdecyduje, czy reformę rozszerzyć na całą gospodarkę.

Polska praca w punkcie zwrotnym

Pilotaż skróconego czasu pracy to coś więcej niż techniczny projekt. To test mentalności – zarówno pracodawców, jak i pracowników.
Czy Polacy, przyzwyczajeni do długich godzin i „harówki”, są gotowi zaufać idei, że krótszy czas może oznaczać lepsze wyniki?
Czy firmy, które od lat funkcjonują w kulturze nadgodzin, potrafią zmienić sposób myślenia o efektywności?

Eksperyment ma też wymiar polityczny – to jedna z najbardziej medialnych inicjatyw rządu, który chce pokazać, że stawia na jakość życia, a nie tylko na wskaźniki PKB. Jeśli projekt się uda, może stać się symbolem nowoczesnej polityki pracy w Polsce.
Jeśli zawiedzie – będzie amunicją dla przeciwników, którzy już dziś mówią, że to kosztowna utopia finansowana z publicznych pieniędzy.

Mniej pracy, więcej życia?

Choć wciąż nie wiadomo, jakie będą wyniki, jedno jest pewne: pilotaż skróconego czasu pracy wywoła dyskusję, jakiej w Polsce dawno nie było.
O sensie pracy, o granicach produktywności, o tym, czy sukces zawodowy musi oznaczać zmęczenie i brak czasu dla siebie.

Jeśli eksperyment pokaże, że krócej znaczy lepiej – może być początkiem końca ośmiogodzinnego dnia pracy, który przez ponad sto lat był nienaruszalnym dogmatem.
Jeśli nie – pozostanie cenną lekcją o tym, jak trudno jest zmienić przyzwyczajenia społeczne, nawet w imię lepszego życia.