PSL chce zakończyć spór o Trybunał Konstytucyjny przez zmianę konstytucji. Propozycja Władysława Kosiniaka-Kamysza zakłada wygaszenie mandatów obecnych sędziów i jednorazowy wybór nowego składu, ale do przyjęcia planu potrzebne będzie szerokie porozumienie.
Projekt ma być odpowiedzią na kryzys, w którym spierają się politycy o skład i sposób działania TK. W tym kontekście warto zobaczyć także, jak Mentzen i Kosiniak-Kamysz pokazali się razem po zapowiedzi resetu.
Spór o Trybunał nie jest jedynym tematem, przy którym ludowcy chcą zmieniać obowiązujące reguły. Osobno PSL wraca do zniesienia limitu kadencji w samorządach, choć to inny projekt i inny tryb prawny.
Co PSL proponuje w sprawie Trybunału
Władysław Kosiniak-Kamysz zapowiedział projekt zmiany ustawy zasadniczej, który ma doprowadzić do jednorazowego odnowienia składu TK. PSL przedstawia go jako próbę wyjścia z impasu, a nie wskazanie zwycięzcy w sporze.
Założenie obejmuje wygaszenie mandatów obecnych sędziów i nadanie im statusu sędziów w stanie spoczynku. Nowy skład miałby zostać wyłoniony na podstawie wyjątkowych przepisów, zapisanych w konstytucji.
W projekcie przewidziano kadencje o różnej długości: trzy, sześć i dziewięć lat. Ten układ miałby rozłożyć w czasie kolejne nominacje, zamiast odtwarzać jednoczesną wymianę całego składu.
Najtrudniejsza będzie większość
Zmiana konstytucji wymaga w Sejmie większości dwóch trzecich głosów przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Przy pełnej sali próg wynosiłby 307 głosów, a PSL samo nie może go zapewnić.
Ustawa musiałaby następnie uzyskać poparcie Senatu większością bezwzględną. W praktyce oznacza to, że projekt wymaga rozmów nie tylko wewnątrz koalicji, lecz także z ugrupowaniami, które inaczej oceniają obecną sytuację Trybunału.
Właśnie tu pojawia się podstawowa wątpliwość: część polityków może poprzeć samą ideę rozmów, ale nie zgodzić się na wygaszenie kadencji sędziów. Inni mogą uznać, że zmiana reguł jest potrzebna, lecz odrzucić konkretny sposób ich zapisania.
Koalicja nie mówi jednym głosem
Waldemar Żurek zastrzegał, że ewentualny reset nie może doprowadzić do dalszego wstrzymania pracy Trybunału. Minister sprawiedliwości wskazywał, że kluczowe będzie ustalenie, jak zmienić zasady, nie paraliżując rozpoznawania spraw obywateli.
W Koalicji Obywatelskiej pojawiły się głosy, że propozycja PSL powinna zostać przeanalizowana. Borys Budka zapowiadał rozmowę z koalicjantami, jednocześnie przestrzegając przed pochopnym siadaniem do negocjacji z PiS o zmianie konstytucji.
Część polityków KO uważa, że Trybunał zaczyna wracać do pracy i nie potrzebuje nowego resetu. Podnoszą też, że zmiana konstytucji jest długim procesem, a sędziowie wybrani przez obecną większość powinni móc wykonywać swoje obowiązki.
Opozycja widzi pole do rozmowy, ale stawia warunki
Niektóre ugrupowania opozycyjne deklarowały gotowość do rozmów o rozwiązaniu sporu. Nie oznacza to jednak, że przyjęły projekt PSL: część z nich chce najpierw poznać szczegóły i uzgodnić, jak miałby wyglądać przyszły sposób wyboru sędziów.
W Prawie i Sprawiedliwości pomysł spotkał się z ostrą krytyką ze strony Przemysława Czarnka, który określał reset jako ustępstwo wobec obecnej większości. Takie stanowisko pokazuje, że porozumienie będzie wymagało zmiany języka sporu, nie tylko przedstawienia gotowego dokumentu.
Lewica podchodzi do pomysłu inaczej niż PSL. Jej politycy przekonują, że najpierw trzeba przywrócić działanie Trybunału w obecnym składzie, a dopiero potem rozmawiać o przyszłych regułach jego obsadzania.
Reset nie rozwiązuje wszystkich pytań
Nawet przy zgodzie na wygaszenie mandatów pozostaje kwestia, kto zgłasza kandydatów i jak zapobiec blokowaniu kolejnych wyborów. Projekt odwołuje się do udziału Krajowej Rady Sądownictwa i Zgromadzenia Narodowego, lecz szczegóły mechanizmu będą decydowały o jego trwałości.
Istotna jest również ochrona niezależności sądu konstytucyjnego. Jeżeli nowy system zależałby wyłącznie od aktualnej większości parlamentarnej, mógłby odtworzyć ten sam konflikt po następnych wyborach.
Dlatego ocena propozycji nie sprowadza się do pytania, czy wymienić obecny skład. Równie ważne jest, czy nowe przepisy zapewnią ciągłość pracy TK i ograniczą polityczną możliwość przejmowania wpływu na nominacje.
Polityczny test dla PSL
Zapowiedź resetu stawia ludowców przed sprawdzianem: muszą przekonać partnerów, że ich plan jest wykonalny i nie zatrzyma Trybunału. Samo przedstawienie projektu nie tworzy jeszcze większości ani nie kończy sporu o legalność poszczególnych decyzji.
Koalicjanci będą musieli odpowiedzieć, czy chcą negocjować wspólny model, czy wolą ograniczyć się do stopniowego przywracania pracy instytucji. Dla opozycji rozmowa może być okazją do przedstawienia własnych warunków i sprawdzenia, czy rząd jest gotów na kompromis.
Na razie propozycja PSL pozostaje zaproszeniem do rozmowy, której wynik nie jest przesądzony. O jej powodzeniu zdecydują szczegóły projektu, gotowość stron do ustępstw i to, czy uda się oddzielić spór o bieżący skład od reguł, które mają obowiązywać w przyszłości.


























